Deskur Bronisław (1830–1895), naczel. cywilny wdztwa podlaskiego i major kawalerii w powst. styczniowym. Protoplastą rodziny polskich Deskurów był szlachcic francuski, Jan Piotr de Descours, pochodzący z prowincji Vivarais. Zmuszony uchodzić ze swej ojczyzny przed surowością prawa za pojedynek, przybył w początkach XVIII w. do Polski, jako oficer wstąpił do gwardii królewskiej i z czasem dosłużył się stopnia obersztlejtnanta. Przez związki małżeńskie Descoursowie rychło się spolszczyli, uzyskali indygenat polski w r. 1764. W powst. kościuszkowskim walczyli stryjowie i ojciec Bronisława, Stanisław, jako 15-letni uczeń szkoły kadetów. Ranny pod Wilnem, dostał się do niewoli, później wstąpił do armii rosyjskiej i dosłużył się stopnia pułkownika grenadierów korpusu litewskiego. Wyszedłszy z wojska, był sędzią pokoju, ożenił się i ze schedy po bracie nabył na Podlasiu w pow. łukowskim majątek Ruda Talubska. Z żony Barbary Grzymalanki miał kilkoro dzieci. Z tych najmłodszy Bronisław urodził się w Rudzie Talubskiej w r. 1830. Jako 16-letni młodzieniec był świadkiem aresztowania swego starszego brata Andrzeja, uczestnika spisku w r. 1846, dwukrotnego skazańca na wygnanie syberyjskie. Bronisław po ukończeniu szkoły powiatowej w Łukowie kształcił się w szkole agronomicznej. Edukację kończył w Warszawie pod okiem historyka Juliana Bartoszewicza, u którego przez rok mieszkał. Ożeniwszy się z Teklą Bobrownicką, otrzymał po niej wianem rozległą włość Horostytę, co go postawiło w rzędzie bogatszych ziemian podlaskich. W r. 1860 wszedł do ściślejszego kółka w okręgu włodawskim, zawiązanego z inicjatywy Towarzystwa Rolniczego tamtejszego okręgu, o celach wybitnie patriotycznych, które w przewidywaniu przyszłych potrzeb organizacyjno-powstańczych przystąpiło do stworzenia funduszu żelaznego. Bronisław D. wraz ze swoim przyjacielem Teodorem Jasieńskim, właścicielem Rozwadówki, wchodzili w bliższe stosunki z okoliczną młodzieżą wśród ziemiaństwa, drobnej szlachty i ludu. Odbywały się liczne zjazdy, na których ćwiczono się w strzelaniu, fechtunku i jeździe konnej, a wieczorem obradowano nad środkami, które miały zapewnić dobrą organizację w przyszłym powstaniu, »do którego pchało położenie bez wyjścia«. Po wypadkach lutowych w r. 1861 D., wróciwszy z Warszawy, zniósł w swoim majątku pańszczyznę i grunta chłopom darował na własność. Chłopi darowizny jednak nie przyjęli. Zawód ten mocno go dotknął, ale w dalszym działaniu w tym kierunku nie powstrzymał.
Wszedł do komitetu powstańczego zawiązanego w Białej, został obrany podwojewódzkim i wydelegowany do porozumienia się z kierownikami partii ruchu w Warszawie. W lipcu 1862 r. przywiózł z Warszawy odezwy C. K. N., plan organizacji i tekst przysięgi. Urządzał demonstracje, werbował spiskowych i spowodował wysłanie funduszu żelaznego kółka Centralnemu Komitetowi Nar. w Warszawie. W grudniu liczyła już organizacja podlaska – jak twierdzi D. – 8000 spiskowych, ale zaledwie 500 sztuk broni. Zamianowany teraz naczelnikiem powiatu radzyńskiego, podlegał naczelnikowi wojskowemu W. Lewandowskiemu. Po otrzymaniu rozkazu uderzenia w nocy 22 I 1863 na garnizony rosyjskie w powiecie, wybrał Radzyń. Na czele oddziału liczącego 40 strzelb i 100 kos wtargnął D. do miasta, owładnął odwachem, zdobył dwanaście armat, których zabrać nie mógł, i w końcu musiał salwować się ustąpieniem. Mając odcięty powrót do domu, postanowił odszukać Lewandowskiego, aby się z nim połączyć, lecz zmienne losy partyzantki przerzuciły go do oddziału Cichorskiego (Zameczka). Wziął udział w potyczce pod Warelami (15 II 1863), po czym na rozkaz wojewody płockiego, Zyg. Padlewskiego, formował w ostrołęckim powiecie oddział jazdy, na którego czele wystąpił czynnie w oddziale Mystkowskiego w bitwach pod Stokiem (5 V 1863) i Kietlanką (13 V 1863). W nieszczęśliwej dla powstańców bitwie pod Łączką (23 V), przegranej jedynie z winy dowódcy oddziału, Fryczego, zdołał uprowadzić swoją kawalerię bez żadnej prawie straty w ludziach. W kilka tygodni później otrzymał nominację na majora z poleceniem objęcia dowództwa nad oddziałem jazdy, sformowanej przez pułk. Heidenreicha (Kruka) w powiecie łukowskim jako jego straży przybocznej. W tym czasie Heidenreich został mianowany naczelnikiem wojskowym wdztwa podlaskiego. Z końcem czerwca 1863 r. objął D. dowództwo nad tą kawalerią, liczącą po skompletowaniu przez niego 130 koni. Był świadkiem przeglądu oddziałów operujących w Podlaskiem i Lubelskiem, zarządzonego przez Heidenreicha. W nieszczęśliwej bitwie między Kaniowolą a Nadrybiem, mimo niesprzyjającego dla jazdy terenu, D. spełnił swoje zadanie bez zarzutu, opędzając się dzielnie kozakom. Po pewnym czasie został wysłany przez gen. Kruka do Galicji celem sformowania tam lotnego dywizjonu strzelców konnych. Na niezbędne koszta tej formacji wręczył mu generał 30.000 rubli, pochodzących z głośnych zasobów pieniężnych zdobytych pod Żyżynem. W połowie sierpnia 1863 r. dotarł D. wraz z żoną do Krakowa i zabrał się energicznie do pracy. Został jednak uwięziony we Lwowie i odstawiony do Ołomuńca. Udało mu się uciec, ale dostał się ponownie do więzienia w Rzeszowie i został odwieziony do Opawy. W pierwszych dniach marca 1864 r. musiał kraj opuścić. W Dreźnie na spółkę z Paszkowskim, Janem Karłowiczem i ks. Kotkowskim, z myślą dalszego pogotowia do nowej walki z Moskwą, zawiązał »towarzystwo obowiązku polskiego«, bez żadnego zresztą znaczenia i wpływu, po czym wyjechał przez Strassburg do Paryża. Fundusz, jaki miał, oddał żonie na drogę powrotną do Litwy, gdzie oczekiwało ją czworo drobnej dziatwy, pozostawał więc bez żadnych środków do życia.
Pracował zrazu jako prosty robotnik po różnych fabrykach. Znalazł się w końcu w miasteczku Lure w dep. Haute-Saône, którego gminie ojciec jego, komendant placu wojsk sprzymierzonych w r. 1814, wyświadczył szereg dobrodziejstw, obronił mianowicie kilkakrotnie z narażeniem własnego życia miasto od zrabowania, a po skończeniu wojny darowane sobie zapasy maszynowe i rekwizyta wojenne wysokiej wartości pieniężnej ofiarował gminie. Od wdzięcznych mieszczan otrzymał D. intratne stanowisko agenta asekuracyjnego tow. »Gresham«, sprowadził rodzinę z kraju, założył mleczarnię i został przyjęty do loży wolnomularskiej.
Ogromna tęsknota za krajem, która odbiła się niekorzystnie na jego zdrowiu, zmusiła go w końcu do powrotu. Przy poparciu ambasady francuskiej uzyskał z początku pozwolenie na roczny pobyt w Galicji i wyjechał do kraju. Jakiś czas trudnił się dzierżawami, potem założył fabrykę maszyn rolniczych we Lwowie, ale po kilku latach wobec zagranicznej konkurencji musiał ją zwinąć. Stosunki ze światem rękodzielniczym zrobiły z niego skrajnego demokratę o zabarwieniu ludowym. Należał do założycieli lwowskiego Tow. Demokratycz., ale przeszedł wkrótce wyraźnie na stronę ludowców, pobudzając »uśpionego ducha do walki z serwilizmem«. Po zwinięciu fabryki ks. Adam Sapieha dał mu zajęcie na czas wystawy krajowej we Lwowie (1894). Tutaj zmarł 16 VIII 1895.
Oprócz historii-pamiętnika pt. Dla moich wnuków (Lw.1892), będącej cennym źródłem do dziejów powstania styczniowego, napisał Krótki rys dziejów Stronnictwa Ludowego w Polsce, broszurę o charakterze wybitnie propagandowym, wydaną z okazji setnej rocznicy konstytucji 3 maja.
Portret przy artykule M. Wysłouchowej w czasop. »Tydzień«, Lw. 1902.
Uruski; Przyborowski, Dzieje I 81, 82, 96–100, IV 270, 271, 275, 277, 326–49; Wydawn. mat. do hist. powst. styczn. II (przedruk skrócony pamiętnika Dla moich wnuków); Zieliński, Bitwy i potyczki; Janowski J. K., Pamiętniki I–III; Piłsudski J., 22 stycznia 1863 (Boje polskie I); »Kurier Lwowski« nr 227, z 17 VIII 1895 (nekrolog). Informacje od wnuka, kpt. Jana D-a w Poznaniu.
Justyn Sokulski